7 tips om effectiever te lezen en meer te onthouden

Hoeveel je onthoudt, heeft heel weinig te maken met hoe slim je bent en alles met de methode die je gebruikt. Eigenlijk gek, dat er wel van jongs af verwacht wordt dat je leert van wat je leest, maar dat je nooit leert hoe je dat effectief aanpakt.


Als jij ’s ochtends op je werk komt, is het eerste wat je dan doet je laptop uit je kluis of uit je tas halen? En staat er dan een bureau met één, misschien wel twee beeldschermen en een bureaustoel of zitbal op je te wachten? Gefeliciteerd! Jij bent een kenniswerker.

Of breinwerker. Kantoorkoning. Noem het voor mijn part kantoortijger (maar doe dat dan wel heel zachtjes). Waar het om gaat is dit: jij past kennis toe in ruil voor een inkomen. En met jou verreweg de meeste mensen met een baan.

Informatie wordt pas kennis als jij er iets mee doet


Laten we deze alinea maar eens aftrappen met een cliché: we leven in een informatietijdperk. We hebben een hoop systemen met een hoop data. En als die data toegankelijk geordend zijn, dan krijg je informatie. Maar voordat informatie kennis wordt, moet er iets gebeuren.

Jij moet gebeuren.

Geef een mens informatie en hij kan het omzetten naar kennis. Tot een verrassend inzicht komen of wie weet: tot een creatief idee. Maar om dat te kunnen, moet hij de informatie eerst opslaan. Alleen informatie die je overbrengt naar je langetermijngeheugen, kun je op welke manier dan ook toepassen.

Overload aan informatie


Hoewel we nooit eerder omringd waren met zó veel informatie, waren we ook nog nooit zo slecht in het verwerken van informatie. We worden afgeleid. Door e-mails, sociale media en de doorlopende aanvoer van nieuws. En natuurlijk door collega’s die in open kantoren steeds aan ons bureau staan met een “korte vraag”. Of die net iets te luidruchtig de schuimparty evalueren die oom Henk en tante Thea afgelopen weekend organiseerden op Texel ter ere van hun gouden huwelijk. 

Niet meer passief lezen, maar kennis actief eigen maken


Of je dingen goed onthoudt, heeft vrij weinig te maken met hoe slim je bent en alles met de methode die je kiest. Nou maakt dat natuurlijk niet zoveel uit als je een roman leest – dan gaat het om de leeservaring. Maar kenniswerkers, kantoorkoningen en kantoortijgers lezen niet om het lezen.

Een beetje tijd en moeite investeren in het aanscherpen van je leesmethode, verdien je dubbel en dwars terug. In parate kennis en dus: in tijd die je niet meer hoeft te besteden aan dingen nalezen. 

Tip 1: Activeer je voorkennis voordat je begint met lezen


Stel je een archiefkast voor, maar dan zonder mappen. En ook zonder planken en zonder lades. Je hebt een collega gevraagd om een snelhechter met papieren linksboven in de kast te leggen. Snelhechter in de hand, groot vraagteken boven z’n hoofd, staat hij nu voor de kast.

Zonder binnenwerk is een archiefkast niet veel meer dan lege ruimte tussen 4 planken. Hoe krijgt hij die snelhechter nou linksboven? Plakband? Punaises? Lukraak in de kast gooien en er het beste van hopen?

Het is met je geheugen net als met het geraamte van die kast. Voordat je gaat lezen je voorkennis activeren betekent: het binnenwerk van de kast bouwen. Zodat je geheugen de nieuwe informatie meteen in de juiste la of op de goede plank kan leggen. 

Zo vergroot het activeren van voorkennis de kans dat je brein informatie goed opslaat en dat jij het later makkelijk kunt terugvinden.

Voorkennis activeren in 2 stappen


Stap 1: Gebruik je hoofd

  • Graaf in je geheugen. Wat weet al van dit onderwerp? Activeer begrippen, mensen, ervaringen, etc. 

  • Doe dit echt uit je hoofd en pak er niks bij. Je wilt dat je brein snapt aan welke bestaande kennis hij de nieuwe kennis moet koppelen. Het gaat dus om het activeren van je parate kennis.

Stap 2: Gebruik de tekst

  • Staat er een samenvatting achterin? Lees die eerst. 

  • Laat de inhoudsopgave goed tot je doordringen. Je hebt dan een beter idee van wat je kunt verwachten en hoe zich dat verhoudt tot wat je al weet. 

  • Blader of scroll vast door het document. Laat je ogen over de tekstindeling, begrippen en illustraties glijden.

Tip 2: Moeite met concentreren? Lees een tikje sneller of luister muziek


Om te lezen, gebruik je je werkgeheugen. Dat is een tijdelijk stukje opslag, waar je alleen dat bewaart waar je op dat moment mee bezig bent. Je kunt het zien als je werkblad. Je hebt in je werkgeheugen niet heel veel ruimte, maar wél meer ruimte dan je opvult met lezen. Je kunt per minuut bijvoorbeeld alleen al meer woorden denken dan dat je er kunt lezen.

Je werkgeheugen moet altijd helemaal gevuld zijn. Ruimte in je werkgeheugen die je leeg laat, is als een zwart gat. Alleen trekt het geen materie aan, maar afleiding.

Je moet dus zorgen dat je die lege ruimte zelf opvult. Dit kun je doen door wat sneller te lezen. Doordat sneller lezen dan je gewend bent meer moeite kost, blijft er geen ruimte over voor afleiding. Gevolg: je kunt je beter concentreren op je tekst.

Alternatief: vul de lege ruimte met muziek


Een andere manier om de lege ruimte te vullen, is muziek opzetten. Dit moet dan wel muziek zijn die je goed kent, zodat je niet écht gaat luisteren. Dat kost namelijk juist weer cognitieve energie die ten koste gaat van het vermogen om je te concentreren op je de tekst. Maak een standaard playlist die je altijd luistert als je je moet concentreren. Dan word je minder snel afgeleid. 

Tip 3: Probeer niet meteen te onthouden wat je leest 


Je kunt niet lezen en onthouden tegelijk. Dat klinkt gek, maar – #opendeur – is logisch als je snapt hoe het werkt: het hersennetwerk waarmee je leest, draait in feite op dezelfde processor als het hersennetwerk waarmee je archiveert. En die processor is niet krachtig genoeg om beide netwerken gelijktijdig te ondersteunen.

In de praktijk betekent dit dus, dat als je probeert te onthouden wat je leest, je de hele tijd aan het switchen bent tussen de activiteit lezen en de activiteit onthouden. Je doet een poging tot multitasken, maar daar is je brein niet voor gemaakt. En dus ben je continu aan het wisslen.

Dit is alsof je de hele tijd heel hard heen en weer rent tussen 2 verschillende plekken: je werkgeheugen en je archief. Met een hele grote stapel ongebonden papieren onder je armen. Zonder nietje. Geen wonder dat je onderweg het meeste kwijt raakt. 

Zo houd je lezen en onthouden gescheiden


Begin met lezen (gewoon, omdat dat een stuk praktischer is dan beginnen met onthouden) Lees een afgebakende hoeveelheid, bij voorkeur over één onderwerp. Bijvoorbeeld één hoofdstuk. Lees lekker door en laat het idee dat je het op moet slaan helemaal los.

Ga daarna pas aan de slag met onthouden. Herhaal voor jezelf actief wat je nog weet. Merk je dat er gaten zitten in wat je nog weet? Blader even terug en vul het op. Ga pas door met lezen, als je helder voor ogen hebt wat je al gelezen hebt. 

Tip 4: Maak het onthouden actief


Hoe actiever je het onthouden maakt, hoe dieper de sporen die je trekt in je brein en hoe beter de kennis opgeslagen wordt.

Als je er bijvoorbeeld voor kiest om dingen op te schrijven onthoud je ze beter, omdat het daarmee ook een lichamelijke herinnering wordt.

Beperk je wel echt tot hoofdlijnen en kernwoorden. Onthoud dat je de tekst niet volledig hoeft te kunnen reproduceren (eigen woorden dus) en dat je het opschrijft om te onthouden, niet om de nobelprijs voor de literatuur te winnen.

Beperk je dus tot alleen de hoog noodzakelijke kernwoorden. Maak vooral geen zinnen. Dit mes snijdt aan twee kanten: je bent minder lang bezig met het samenvatten (waardoor je hier ook makkelijker een gewoonte van zult maken) en je moet nét iets meer moeite doen wanneer je je aantekeningen terugleest. Ook hierdoor moeten je hersenen actiever aan de slag en trek je diepere sporen.

Tip 5: Lees van papier


Niet heel boomvriendelijk, wel heel geheugenvriendelijk. Je vergeet namelijk minder als je van papier leest. Dat heeft met een aantal dingen te maken. 

  • Als je van een scherm leest, komt het licht van achter de letters. Dit is vermoeiender voor je ogen.

  • Je ogen dwalen makkelijker af bij het lezen van een scherm.

  • En geen grap: scrollen blijkt verrassend veel hersencapaciteit te kosten. Die kun je vervolgens niet meer kunt steken in het verwerken van de tekst. 

Hoe zit dat met een e-reader?


Van een e-reader leest een stuk gemakkelijker, omdat die werkt met ‘digitale inkt’. Er zit geen lichtbron achter de tekst. Toch onthoud je ook van een e-reader iets minder makkelijk wat je gelezen hebt. Dat komt omdat ons geheugen beter is met beelden dan met woorden. Je kunt informatie vaak terughalen, doordat je weet wáár je dat precies gelezen hebt. Een e-reader heeft minder oriëntatiepunten dan een boek of ander papier.

Moet of wil je toch digitaal lezen?

  • Pas dan de helderheid van je beeldscherm aan. Minder fel licht, betekent minder vermoeide ogen.

  • Heb je een bril? Vraag je opticien naar glazen met een filter tegen computerlicht. 

  • Gebruik een tool die je helpt om de tekst te volgen. Bijvoorbeeld deze

En oja: natuurlijk zet je al je notificaties uit (want met alle wilskracht van de wereld kun jij je brein niet zover krijgen dat die niet ten koste gaan van je concentratie) en sluit je alle andere tabbladen en programma’s. Anders zit je voor je het weet toch alleen maar e-mails te snacken en te kijken of iemand je droomhuis al op Funda gezet heeft.

Tip 6: Lees in blokken van maximaal een uur


Na een uur daalt de hoeveelheid informatie die je opneemt met zo’n 40%. Lees dus nooit langer dan een uur aan één stuk en neem daarna een korte pauze. Haal koffie of loop een rondje. 

Tijdens het moment van pauze kan dat wat je gelezen hebt landen in je brein en krijgt het de kans om zich te herstellen.

Wereldwijd veel gebruikt door timemanagement-goeroe’s, is De Pomodoro-techniek van Francesco Cirillo. Cirillo beveelt je aan om je dag op te delen in blokken van een half uur. Je zet een kookwekker op 25 minuten, neemt dan 5 minuten pauze en begint daarna aan een nieuw blok.

Zo heeft je brein steeds voldoende tijd om te verwerken en te herstellen. Én het is makkelijker om je geconcentreerd in te spannen, omdat je weet dat er altijd op korte termijn weer een moment van ontspanning aankomt.

NB: door je sociale media scrollen of even een mailtje wegwerken is voor je brein geen pauze.

Tip 7: Train je ogen om vloeiender over de regels te gaan


Als je ogen afdwalen, kost dat tijd. En van nature maken je ogen vaak heel korte sprongetjes terug. Train je ogen om efficiënt over de regels te glijden. Je kunt ze hierbij helpen door je vinger of een pen te volgen.

Moet je begrippen of woorden stampen? 


Met deze 3 extra tips onthoud je ze makkelijker:

  • Je werkgeheugen kan maximaal 7 losse items vasthouden. Zorg dat je dus eerst 7 begrippen of woorden beheerst, voordat je 7 nieuwe pakt.

  • Leer in korte sessies, met meer tussenpozen. Dan trek je diepere sporen in je brein.

  • Koppel begrippen in je hoofd aan plaatjes. Dan kun je ze makkelijker uit je geheugen vissen. 

Ja hallo dit kost allemaal wel een hoop tijd zeg en die heb ik helemaal niet


Ja tijd is natuurlijk wel een drempel. Want je weet niet of dit allemaal werkt. Maar uren investeren in het lezen van informatie die je daarna niet toegevoegd hebt aan je parate kennis? Dat is pas écht verspilde tijd. 

De tijd die je investeert in je manier van lezen en onthouden win je sowieso ruimschoots terug. Zowel tijdens het lezen (omdat je je brein niet meer overvraagt) maar zéker ook aan tijd die je niet meer nodig hebt om dingen te herlezen of na te zoeken.

Met deze manier van werken ga je van ja dat heb ik gelezen naar die kennis heb ik me eigen gemaakt.

Meer weten over beter lezen?

Share on pinterest
Share on twitter
Share on linkedin
Share on email
Share on facebook
Share on whatsapp
Share on pocket
.

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *